“Bota sot”: PAVARËSIA E KOSOVËS ËSHTË E PASHMANGSHME

Ne e kemi në projektin e përgjithshëm sipas mandatit të Kombeve të Bashkuara, Këshillit të Sigurimit në këtë drejtim zoti Ahtisaari dhe pastaj Grupi i Kontaktit, ka qenë planifikuar thjesht që viti 2006 të jetë vit i definimit dhe ne mendojmë se e gjithë puna që është bërë në këtë drejtim mund të rezultojë me një përmbyllje të tillë paralelisht ka ndonjë zë apo kërkesë se eventualisht mund të shtyhet për pak kohë edhe çështja e përfundimit të tij, duke pasur parasysh elemente që lidhen nga bashkësia ndërkombëtare, apo personalitete të caktuara, sidomos ka nevojë thjesht në një pritje eventuale edhe për zhvillimet e tjera që mund të jenë në rajon.

“Bota sot”: Z. Sejdiu, Kosova po hyn në fazën e saj më të rëndësishme, atë të përcaktimit të statusit të saj të ardhshëm. Nëse statusi do të jetë i përkohshëm, mund të thuhet se procesi për përcaktimin e statusit do të njohë fazë të ndërmjetme dhe se procesi për njohjen e shtetit sovran të Kosovës do t’u nënshtrohet edhe të tjera vlerësimeve.

Presidenti Sejdiu:
Po, keni të drejtë. Vërtet gjendemi në fazën më të rëndësishme të gjithë proceseve dhe do ta quaja fazën përmbyllëse të tij, duke pasur parasysh edhe zhvillimet e mëhershme që janë bërë në Kosovë në drejtim të arritjes së qëllimit tonë final apo të përbashkët për pavarësimin dhe sovranitetin e plot të Kosovës. Natyrisht se kjo fazë e detyrimeve ka qenë jashtëzakonisht fazë intensive, e cila është përshkruar me ngjarjet e shumta paralele përreth dhe të cilat në gërshetin e përbashkët megjithatë sjellin një rezultat se Kosova është e pjekur të startojë dhe të veprojë si shtet në kuptimin edhe të njohjes ndërkombëtare dhe të jepet një njohje e tillë dhe me këtë të jepet paralelisht edhe sinjali i gjelbër i rrugëtimit të saj si shtet modern karshi shteteve të tjera. Është shumë me rëndësi të thuhet se në këtë periudhë vërtet ka edhe lëvizje të tjera. Ne e kemi në projektin e përgjithshëm sipas mandatit të Kombeve të Bashkuara, Këshillit të Sigurimit në këtë drejtim zoti Ahtisaari dhe pastaj Grupi i Kontaktit, ka qenë planifikuar thjesht që viti 2006 të jetë vit i definimit dhe ne mendojmë se e gjithë puna që është bërë në këtë drejtim mund të rezultojë me një përmbyllje të tillë paralelisht ka ndonjë zë apo kërkesë se eventualisht mund të shtyhet për pak kohë edhe çështja e përfundimit të tij, duke pasur parasysh elemente që lidhen nga bashkësia ndërkombëtare, apo personalitete të caktuara, sidomos ka nevojë thjesht në një pritje eventuale edhe për zhvillimet e tjera që mund të jenë në rajon. Por mbase mund të jetë ndoshta edhe një nevojë e drejtpërdrejtë e ndërlidhjes themi në funksion të plotë dhe të përbashkët të gjithë tërësisë së Grupit të Kontaktit, duke pasur parasysh se gjithë vendimet e deritashme të Grupit të Kontaktit kanë qenë në një konsensus të plotë, pra një përmbledhje e energjive të përbashkëta dhe dëshira e të gjithëve në këtë rast është që ky kompozicion apo kjo tërësi e Grupit të Kontaktit të veprojë kësisoj sikur që duhet të veprojë natyrisht edhe në KS. Sido që të jetë, unë mendoj megjithatë se Grupi i Kontaktit ka dhënë prova të bollshme, pavarësisht hulumtimeve që janë bërë dhe debatet e tyre në gjithë këtë proces, se mund të ec edhe në finalen e përbashkët për të dhënë edhe vizën meritore që Kosova të përfundojë me statusin e vet natyrisht edhe të startojë si shtet. Është karakteristikë që në këtë periudhë ka pas edhe opsione e opsione që janë hedhë më tepër si pjesë e opsioneve testuese dhe të cilat nisen në vlerësimet se Kosova mund të ketë një pavarësi të kushtëzuar, pavarësi të limituar, një sovranitet të limituar në këtë drejtim, apo një pavarësi të observuar apo elemente të tjera, por të gjitha këto flas në kundrimin ndërkombëtar ekziston një bindje e plotë se pavarësia e Kosovës është e anashkalueshme dhe këtë e kemi edhe në deklarimet e përgjithshme që janë bërë edhe nga njerëzit nga përfaqësuesit e anëtare të Grupit të Kontaktit, por natyrisht edhe nga zyrtarët e lartë të vendeve veç e veç. Këtu do të shtoja edhe një elemente të veçantë se pikërisht kjo mbështetet edhe në respektimin e vullnetit shumicë të Kosovës që është kategoria kryesore do të thosha edhe në këtë drejtim kushtetues, apo e drejt e natyrshme e një populli ku po ashtu edhe një kategori që ka marrë konotacionet e vlerësimit apo nocionit ndërkombëtar. Karshi kësaj, natyrisht se Kosova ka vizionin e vet, një vizion që ne e kemi shprehur gjithmonë dhe dëshirojmë që Kosova të pavarësohet. Njohja ndërkombëtare e Kosovës nënkupton pavarësimin e plotë të Kosovës, në një pavarësim të plotë që nënkupton pastaj anëtarësimin e Kosovës në mekanizmat ndërkombëtarë, duke filluar nga mekanizmat që ajo do të aderojë një fazë të mëvonshme me përmbushjen edhe të obligimeve tjera sikurse edhe vendet e tjera të Evropës Juglindore në Unionin Evropian dhe në NATO që është një qasje e jonë, por tash në fazën fillimtare është shumë e rëndësishme që ne të kemi mundësinë e qasjes dhe anëtarësimit në Fondin Monetar Ndërkombëtar dhe mekanizmat e tjerë monetarë ndërkombëtarë dhe në organizatën e Kombeve të Bashkuara, që është edhe pjesa e prezantimit të ID-së së një shteti në kuadrin e asocimeve ndërkombëtare dhe në mekanizmin që është më i gjerë dhe më gjithëpërfshirës. Natyrisht se në këtë projekt tonin në fazën e fillimit, Kosova ka shprehur gatishmërinë e vet që të ketë një prezencë të lehtë civile ndërkombëtare dhe të ketë një prezencë të trupave të NATO-së. Edhe njëra edhe tjetra janë elemente të nevojshme për një rrugëtim të suksesshëm sidomos në fazën e ecjeve të parë për arsye se Kosova ka nevojë për një mbështetje këshillëdhënëse në këtë rast do të thosha të faktorit ndërkombëtar në të cilin, siç shihet, rol të rëndësishëm dhe primar do ta marrë Bashkimi Evropian, por natyrisht se nuk do të izolohet dhe do të jetë në bashkëkompozicion edhe me Shtet e Bashkuara të Amerikës, që është edhe insistim yni, sepse janë nga vendet që kanë investuar më së shumti në Kosovë dhe kanë një besim të jashtëzakonshëm te qytetarët e Kosovës.
Çështja e pranisë civile natyrisht se assesi nuk do të jetë në nivelin që ka pasur UNMIK-u, as me kompetenca e as me shtrirje, por as me kohëzgjatje, absolutisht. Kjo mbase mund të jetë thjesht një model jo i provueshëm në vendet e tjera, por megjithatë një shtytje dhe nxitje shumë e shpejtë. Nuk do të jetë ajo që ka pasur dhe ka aktualisht Bosnja dhe elementi tjetër që është i rëndësishëm është çështja e prezencës së trupave të NATO-s në Kosovë. Ne kemi dëshirën që të përgatisim vetveten që të jemi anëtare e mekanizmave të NATO-së dhe në këtë ndërmjetkohë që është shumë e rëndësishme trupat e NATO-s në Kosovë, sikurse edhe në vendet e tjera të rajonit të jenë garantues i paqes dhe stabilitetit të përgjithshëm rajonal. Nuk do të thosha vetëm një qetësie të brendshme të qytetarëve të Kosovës, apo të Kosovës, sepse Kosova ka këtë qasje të thellë brenda vetvetes, por natyrisht edhe të përgatitjes së ndërkohshme të Kosovës për të qenë me një forcë të vetë mbrojtëse të ngritur në nivelet apo standardet e NATO-së dhe standardeve ndërkombëtare, të jetë e anëtarësuar në një rrugëtim normal dhe jo fort të gjatë.

“Bota sot”: Është përfolur shumë mundësia e shtyrjes së procesit për përcaktimin e statusit të Kosovës. Çfarë do të thoshte për ju shtyrja e kohës për përcaktimin e tij, aq më shumë që kjo shtyrje ka gjasë të ndodhë për shkak të “gogolit serb”, edhe pse në prapavijë shihet frika nga mosbindja e Rusisë për të luajtur rol konstruktiv në Këshillin e Sigurimit dhe kryeneçësia e saj për të njohur pavarësinë e Kosovës si vullnet të qytetarëve të saj?

Presidenti Sejdiu:
Unë thash edhe më parë se ka zëra të tillë që realisht janë prezantuar dhe janë në opinionin publik dhe ndërkombëtar dhe në njëfarë mënyre sikur hezitohet të shkohet drejtpërdrejt në përmbylljen e këtij cikli sipas edhe projektit të paraparë. Unë kam parasysh edhe atë që zoti Ahtisaari tha para pak ditësh se nëse ballafaqohesh me realitetin dhe ke projektin përpara, atëherë duhet të jepet përparësi projektit në kuptimin e një konceptimi i shumë saktë e preciz të asaj se çfarë dëshirojnë njërën dhe në cilën kohë dëshirojmë të arrijmë një qëllim të caktuar. Sido që të jetë, nuk ka ndonjë qëndrim zyrtar. Është Grupi i Kontaktit dhe nivelet e tjera të komunikimit të këtij grupi i cili do të marrë një orar edhe më të saktësuar në këtë drejtim. Gjithmonë është thënë se do të jetë fundi i vitit 2006 përfundimi i procesit të statusit dhe në këtë kuptim ne do të presim që këto ditë në këto zhvillime kaq të bujshme që do të bëhen për Kosovën, pra edhe në punën e Grupit të Kontaktit dhe të shohim se cila do të jetë ideja më e re dhe e drejtpërdrejtë. Për ne është shumë me rëndësi të themi se si institucione të Kosovë dhe si delegacion apo Ekip i Unitetit, ne kemi shprehur qëndrimin tonë se përfundimi i procesit në afatin e paraparë i ka përparësitë e veta, absolutisht dhe këto përparësi lidhen me aspekte të shumta. E para do të thosha se përmbyllet vërtet një cikël i vështirë që paralelisht me vështirësitë objektive që ka pasur me vetveten, ka qenë rezultat i një investimi të rëndësishëm të qytetarëve dhe institucioneve të Kosovës dhe të bashkësisë ndërkombëtare dhe mund të them se është një nga kallëzimet më të mira siç po e përdorim nganjëherë së bashku në bisedat tona, të një investimit me sukses, pavarësisht se ka qenë një kohëzgjatje më tepër se ajo që ne e kemi menduar bashkërisht. Çështja e dytë është se vërtet kjo sjell edhe një opinion të pjekur edhe ndërkombëtar, përveç atij të brendshëm, se janë pjekur kushtet që të njihet ai vullnet politik i popullit të Kosovës, apo vullneti i shumicës dhe kjo të rezultojë me pavarësi që do të ishte jo pjesë e një lehtësimi shpirtëror, por megjithatë do të ishte një vlerësim për angazhimet që janë bërë të sinqerta dhe të pahezitueshme në përmbushjen e shumë obligimeve që ka pasur edhe shumë objektiva që ka pasur Kosova në këtë fazë të udhëtimit të vet duke përmbushur në radhë të parë kriteret që ne i kemi quajtur, apo janë quajtur standarde të dhëna nga ana e bashkësisë ndërkombëtare dhe shumëçka tjetër që ka ecur në një kompozicion drejt nxjerrjes apo dëshmimit të Kosovës si faktor i rëndësishëm për të rrugëtuar më tej si shtet. Ajo që do të jetë e veçanta e rëndësishme për një përfundim sa më të shpejtë është çështja e hapjes së mundësive zhvillimore për Kosovën, apo perspektiva e zhvillimit të Kosovës dhe mundësia e qasjes së saj në mekanizmat ndërkombëtarë dhe po ashtu mundësia që Qeveria e Kosovës të jetë garant i drejtpërdrejtë i investimeve në fushën e ekonomisë dhe investimeve të tjera në proceset demokratike duke pasur parasysh se vetëm vendet që kanë atë siç thoshte presidenti (Rugova) Kosova vulën e vetë dhe natyrisht kanë mundësinë të japin dëshminë apo garancitë e veta për një ecje normale.
Një element shumë i rëndësishëm është në këtë pjesë të faktorëve se nevojitet një nxitim kualitativ është çështja e kontributit në stabilitetin e përgjithshëm. Kosova ka nevojë të përmbyllë këtë cikël pikërisht për të përmbyllur edhe iluzionet e të tjerëve që të mbajnë Kosovën në një situatë pezull dhe në një situatë të investimeve të vazhdueshme destabilizuese edhe këtu është faktori Serbi, kjo është shumë e qartë dhe besoj se edhe faktorët ndërkombëtarë e dinë këtë lëvizje dhe e kanë parasysh gjithë atë që ju eventualisht mund ta quani si pjesë të “gogolit serb”. Mendoj se realiteti nuk është ky. Serbia luan në këtë kartë vazhdimisht me problemet e veta të brendshme politike, qoftë brenda elitës politike që janë në pushtet, apo elitave të tjera që janë pjesë e opozitës, qoftë në një refleksion tjetër qytetar. Mendoj se realiteti është shumë i qartë dhe ajo që edhe qytetarët serbë, por edhe vet elita politika politike serbe është e bindur se procesi i statusit të Kosovës duhet të përfundoj. Është e bindur se pavarësia është e paanashkalueshme dhe s’mund të anashkalohet si e tillë, por dëshiron që të blejë kohën në këtë fazë eventualisht të mos ndodhë ndonjë diçka të vjen si pjesë e argumenteve të qasjeve të saj - ja Kosova është jostabile, ja Kosova nuk ka perspektivën e vet, ja Kosova nuk siguron garanci për qytetarët serbë në këtë rast duke i mbajtur pezull vazhdimisht qoftë me mundësinë e bojkotit të institucioneve të Kosovës qoftë edhe me proceset e tjera në mënyrë që të ekzistojnë tensione të vazhdueshme. Sido që të jetë, ne jemi partnerë në këtë proces dhe ne mund të themi dhe e kemi këtë qasje si delegacion i Kosovës nuk jemi partner i vetëm. Për ne është shumë me rëndësi meqë të përmbyllim ciklin në bashkëpunim me bashkësinë ndërkombëtare dhe natyrisht për Kosovën është shumë e rëndësishme që bashkësia ndërkombëtare të jap vulën e njohjes ndërkombëtare të Kosovës. Në këtë aspekt ne do të punojmë edhe me këtë pak kohë që ka mbetur, por ka punë shumë, sidomos në kontakte të drejtpërdrejta edhe me zyrtarë të Shteteve të Bashkuara të Amerikës që janë të involvuar në këtë proces, (këto ditë do të vjen për vizitë edhe emisari i SHBA-ve Frank Wisner në Prishtinë), me presidentin Ahtisaari dhe natyrisht edhe me vendet anëtare të Grupit të Kontaktit. Siç e shihni këto ditë ka edhe garanci të mira të Britanisë së Madhe të Francës apo të vendeve tjera se do të përkrahin projektin për të përfunduar kohën dhe këtë punë të nisur. Të shohim natyrisht se ne do të bëjmë punën tonë dhe me rëndësi është që ne të dëshmohemi se mund të ecim fuqishëm dhe me një start të mirë duke kapërcyer edhe këtë kohë në të cilën ka edhe opsione se mund të zgjatet për pak kohë çështja e definimit të statusit.

“Bota sot”: Opinioni në Kosovë për një kohë të gjatë është shtyrë të besojë se pavarësia është e pashmangshme sepse ajo është vullnet i qytetarëve të Kosovës. Çfarë nëse Këshilli i Sigurimit vendos në mënyrë arbitrare për një status tjetër, qoftë ai edhe i statusit të cilin kushtimisht po e quajmë të ndërmjetëm?

Presidenti Sejdiu:
Unë nuk do të jap përgjigje hipotetike në kuptimin e asaj se cili do të jetë vendimi i Këshillit të Sigurimit, por unë kam parasysh disa elemente të tjera të mjaftueshme, që duhet t’i kenë para vetes vetë anëtarët e KS-së, qoftë ata të përhershëm ose ata që janë në mandat të caktuar kohor. Nëse merren me shkoqitjen e kësaj kategorie që ju thoni vullnetin politik të popullit të Kosovës, ai është i pashmangshëm. Natyrisht se ai duhet të derivojë apo të determinojë një proces ose një formulë, e cila do të njohë këtë vullnet. Çështja e njohjes së vullnetit s’mund të jetë gjysmake, natyrisht se mund të ketë diçka që lidhet me atë pjesë të pranisë ndërkombëtare. Në njëfarë mënyre s’do të jetë një start i përnjëhershëm sikur i gjitha vendeve që janë aktualisht në veprim normal që janë rreth traditës shekullore ta quajmë si vend evropian apo edhe vendet e tjera, por që në njëfarë mënyre ekziston një nevojë e një kujdesi ndërkombëtar për këtë proces të një periudhe kohore që është pjesë edhe e kërkesës sonë, çështja e prezencës civile të lehtë ndërkombëtare dhe çështja e trupave të NATO-së që nënkupton në terma pak më të vrazhda mbase ajo mund të jetë një pjesë e investimit paralel në këtë pjesë të sovranitetit, apo një deponim por që është një kushtim i sovranitetit të Kosovës mbi këtë bazë apo mbi këto elemente edhe në bashkësinë ndërkombëtare që realisht shikuar mund të jenë një përgatitje paralele e Kosovës për deponimin e sovranitetit të saj të një pjese në mekanizmat evropianë në fazën e mëvonshme dhe në NATO atë që e kanë edhe vendet e tjera të anëtarësuara në të. Realisht thënë, termi i dikurshëm i sovranitetit klasik nuk ekziston. Ka një lëvizje të veçantë po e quaj të pjesëve të deponuara të sovraniteteve në mekanizmat ndërkombëtarë dhe secili shtet, me pjesën e vullnetit të vet, e limiton pakufishmëri të brendshme të veprimit normal si shtet. Natyrisht se në këtë ecje ne presim që Këshilli i Sigurimit së pari se do të hedhë dhe praktikisht është hedhë Rezoluta 1244 që ka sanksionuar një gjendje të mëhershme e cila gjendje sot nuk ekziston. Pra, ka qenë një bashkësi shtetërore e cila ka qenë e krijuar jashtë vullnetit edhe të Kosovës, por megjithatë edhe ajo si e tillë nuk ekziston. I dini proceset e mëvonshme që kanë ndodhur në këtë pjesë të Evropës Juglindore dhe natyrisht keni parasysh edhe realitetin e krijuar faktik me investimet ndërkombëtare dhe me ngritjen dhe zhvillimin e institucioneve të Kosovës dhe punën e tyre, pra një lëvizje e përgjithshme pozitive. Për ne është shumë e rëndësishme që formula që nxirret, qoftë me propozimin e presidentit Ahtisaari dhe si e tillë natyrisht e përcjellë dhe në Këshillin e Sigurimit të jetë një formulë që jep saktësi dhe që të mos jetë me dykuptimësi, që të mos jetë formulë e dilemave, që të mos jetë formulë në të cilën mund të lihet mundësia e interpretimit të ndryshme, atëherë janë rreziqet. Është shumë me rëndësi që të jepet një formulë shumë e qartë, një formulë që hap perspektiven e drejtpërdrejt dhe kjo nënkupton drejtpërdrejt njohjen e këtij vullneti politik.

“Bota sot”: Si po punon në të vërtetë Grupi Negociator, i quajtur ndryshe edhe Grupi i Unitetit? Roli juaj në krijimin e harmonisë në veprime të ekipit ka qenë përcaktues për të ruajtur stabilitetin konsensual mes palëve.

Presidenti Sejdiu:
Mund të them se janë dy nivele të komunikimeve tona që i kem pasur në gjithë këtë periudhë të zhvillimeve. E para është ajo që mund të lidhet me pjesën e bisedimeve të veçanta që kanë qenë në mandatit e presidentit Ahtisaari të organizuar në Vjenë dhe të bëra thjesht me tema bosht, siç ishte çështja e decentralizimit apo reformimit të pushtetit lokal, çështja e ruajtjes së trashëgimisë kulturore të Kosovës, aspekteve ekonomike që kanë të bëjnë me këto rrafshe dhe natyrisht çështja e të drejtave të komuniteteve. Janë cilësuar gjithmonë si pjesë, apo çështje fascilituese të procesit dhe nganjëherë janë cilësuar edhe si pjesë të problemeve teknike. Unë mendoj se megjithatë nuk kanë qenë të gjitha probleme teknike. Në secilën prej tyre ka pasur elemente që lidhen me çështjen e strukturës së shtetit të ardhshëm të Kosovës. Pra, është në esencën e tyre ose në fondament kanë edhe elemente të politike dhe kjo përballje që është bërë nga delegacionet e Kosovës mendoj se ka qenë e suksesshme në këtë rrafsh dhe ne kemi arritur që të plasojmë së bashku në një konsensus të përgjithshëm në nivel të ekipit të unitetit dhe nivel të ekipeve të tjera përgatitëse qoftë nga grupi politik-strategjik apo ekipet e ekspertëve që janë marrë me këto probleme që të mos kemi dilema në kuptimin e asaj se çfarë ofrojmë. Është shumë e vërtetë se Kosova ka ofruar që nganjëherë kapërcen edhe standardet ndërkombëtare. Për ne është shumë me rëndësi që kemi para vetes një objektiv. Është objektivi i pavarësimit sa më të shpejtë të Kosovës, është objektive që kjo pavarësi, megjithatë të mos humb në funksionalitetin e vet. Ka çështje që kanë ardhur deri në një limit, kanë ardhur deri në momentin kur nganjëherë është cenuar apo është atakuar çështja e funksionimit të ardhshëm të institucioneve të Kosovës dhe për këtë arsye edhe jemi ndarë. Rrafshi i dytë i veçantë është ajo që delegacioni i Kosovës e ka qoftë në një takim të vetëm që ka qenë në ballafaqim ndërkombëtar dhe me palën serbe rreth të ardhme së Kosovës në kuptimin esencial politik. Ne kemi arritur që të themi atë se çfarë e dëshiron populli i Kosovës që është shumë e rëndësishme. Kemi arritur që të shtrojmë elemente të tjera për çka Kosova nuk pranon asnjëherë që të jetë kuadër i ndonjë bashkësie shtetërore të imponueshme sikur ka qenë edhe në faza të mëhershme dhe se vullneti i popullit të Kosovës është krejt diçka tjetër, është liria dhe mëvetësia e Kosovës si tersi dhe funksionaliteti i saj si shtet modern. Paralelisht mund të them se gjatë gjithë kohës delegacioni i Kosovës dhe secili veç e veç kemi pasur në pjesën e mandatit të përbashkët mundësinë që të kontaktojmë dhe të plasojmë natyrisht elementet dhe argumentet tona për të ardhmen e Kosovës dhe këtë mendoj se e kemi bërë në mënyrë të mirë. Me këtë rast unë vetëm mund të them se ka pasur vështirësi në pjesën e gjithë kësaj periudhe se nganjëherë ka qenë e nevojshme sa e sa herë të takohemi për një problem të veçantë, por ajo që është e mirë është se është ruajtur kohezioni dhe është ruajtur falë përkushtimit të përbashkët për një opsion të vetëm. Të gjithë jemi të përcaktuar për pavarësinë e Kosovës dhe pjesën e modaliteteve të brendshëm ne kemi arritur që t’i debatojmë dhe t’i diskutojmë në mënyrë shumë të gjallë për të nxjerrë një formulë të përbashkët finale. Ajo që dallon punën e kësaj ekipe nga qasjet e mëhershme të procesit të bisedimeve apo të negociatave të tipit klasik është se ne kemi shkuar që në start. Ka qenë mendim i përbashkët i gjithë faktorëve që e përbëjnë ekipin e unitetit dhe grupin politik-strategjik në veçanti me ofertën tonë që është cilësuar si ofertë gjeneroze, që nuk kemi dashtë të hyjmë në oferta që kanë karakterin e pazareve klasike dhe të lëshohet një opsion dhe pastaj të lëvizet në opsionet e tjera, apo në variante të tjera, por kemi dhënë atë që ne konsiderojmë se është e përputhshme dhe e logjikshme në arsye të plot me standarde ndërkombëtare dhe ndonjë prej varianteve kemi dhënë diçka më tepër. Realisht ka pasur edhe kërkesa. Është shumë e vërtetë se është bërë një trysni në proces vazhdimisht rreth çështjes së decentralizimit, posaçërisht ndaj delegacionit të Kosovës dhe në këtë fushë posaçërisht në dy tre elemente që do ta quaja favorizuese në këtë rast apo ajo që mund të quhet përjashtim i një rregulle normale në çështjen e funksionimit asimetrik. Në këtë rast çështja e universitetit në qytetin e Mitrovicës të menaxhohet nga komuna që është diçka e pakuptimtë meqë universiteti po u dashka të jetë një menaxhim i tillë dhe dëshiron ta humb autonomin e vet nuk është problem i veçantë, por është insistim i yni që ajo të rregullohet me ligjet e Kosovës, që MASHT-i të ketë ingjerencat e veta të plota sikur ndaj universitetit publik tjetër në gjuhën shqipe që është në Prishtinë dhe fakulteteve tjera në gjuhën e komuniteteve pakicë. Apo edhe elementi i shëndetësisë sekondare që lejohet mundësia që në komunën e Mitrovicës të jetë nën menaxhim një spital rajonal që në njëfarë mënyre e kapërcen atë pjesën e një rrafshi normal të komunikimeve edhe të ndonjë element tjetër. Nuk them se nuk kanë qenë shqetësime të mëdha, kanë qenë shqetësime edhe brenda nesh, ka shqetësime edhe te qytetarët, por ne kemi nis një rrugëtim bashkë dhe rrugëtim që dëshirojmë vërtet që sa më shpejt të mbërrijmë në qëllimin tonë. Unë do ta quaja një pjesë edhe të ecjes me pengesa, apo të një vrapi ku ekzistojnë pengesa të caktuara. Me rëndësi shumë të madhe është që të jetë minutazhi shumë i akorduar si duhet dhe me rëndësi është që mos të marrim në thua për t’u rrëzuar në një pengesë të veçantë për të mos mbërri në qëllimin që ne kemi para vetës.

“Bota sot”: Në media vërehen shkrime me tone akuzuese për jotransparencë, jo vetëm të Grupit Negociator, por edhe të institucioneve të vendit, qeverisë, ministrive veç e veç etj. Në cilësinë e faktorit unifikues, si president i vendit, a mendoni se institucionet e Kosovës janë “të mbyllura”?

Presidenti Sejdiu:
Vetë procesi i ka shqetësimet e veta që është krejt normale. Është një proces tepër i ndjeshëm, është një proces që ka të bëjë për herë të parë në historinë e Kosovës në përmbyllje të një vizioni politik për të ardhmen e saj dhe natyrisht se është e drejt e qytetare të Kosovës që të japin vrojtimet e tyre dhe të jen të shqetësuar se si po shkon puna. Megjithatë unë mendoj pak më ndryshe sa i përket çështjes së transparencës. Këtu do ta lëshoja idenë time në dy elemente apo dy rrafshe të veçanta. E para, nuk mund të bëhet transparente po e marrim që secili dokument që debatohet dhe miratohet në projektin e parë nga ana e delegacionit të Kosovës të jetë para publikut. Kjo nuk është e natyrshme dhe nuk është logjike dhe mendoj se është e dëmshme për ecjen e mëtejshme të bisedimeve për favor, sepse realisht edhe atë që e ke pjesë të strategjisë do të jetë e dokumentuar ose e hedhur para palës tjetër e cila me kërshëri të veçantë i ka përcjellë të gjitha proceset dhe themi se ka ndodhur raste që këto insistime janë krejt normale kur ka ndodhur raste të publikimeve të dokumenteve. Ju i dini se gati secili prej tyre që e ka thënë atë pjesë të shqetësimit se nuk ka pasur transparencë ka qenë e publikuar, por jo e aspektit zyrtar. Megjithatë, tek qytetarët është me rëndësi të thuhet se nuk ka qenë ndonjë komunikim zyrtar.
Çështja e dytë në dokumentet themelore që ne kemi miratuar herë pas here ka pasur një informim në Kuvendin e Kosovës. Ne kemi mandatin e Kuvendit të Kosovës dhe ai mandat është dhënë me besim. Është dhënë në kohën kur presidenti Rugova ka dhënë idenë dhe ka dhënë propozimin për formimin e Ekipit Negociator të Kosovës dhe natyrisht është trashëguar në proces “eks oficio” me ndërrimet që kanë ndodhur në Kosovë dhe duke pasur parasysh që ky mandat nënkupton edhe mbështetjen dhe seriozitetin e ekipit dhe fundja ajo që ne kemi arritur në fazën finale të këtij proces, edhe pse s’ka përfunduar si i tillë sepse duhet të përfundojë me raportin që do të japë presidenti Ahtisaari. Ne e kemi dhënë para deputetëve të Kosovës një dokumentacion. Ai është para deputetëve, është në shifra dhe në fakte nga secila materie që ka qenë e miratuar nga delegacioni është aty, prandaj nuk e quaj që ka një anashkalim të opinionit apo një fshehje, absolutisht. Ato çështje që janë biseduar dhe që janë prezantuar në ato takimet e Vjenës dhe që janë pjesë e qëndrimeve definitive të delegacionit të Kosovës janë aty.

“Bota sot”: Ju keni thënë në shumë raste, sikur presidenti Rugova më herët, se pavarësia e Kosovës është faktor stabiliteti në rajon. Çfarë po bëjnë institucionet e Kosovës për të krijuar kapacitetet qeverisëse për Kosovën e pas-statusit?

Presidenti Sejdiu:
Unë them atë që e thash edhe në fillim dhe që kam dhënë edhe herëve tjera që ju e potenconi, përgjithësisht ne jemi të gatshëm që të startojmë dhe të ecim si shtet meqë është krijuar një infrastrukturë institucionale e qëndrueshme dhe që është shumë e rëndësishme. Këtë e mbështes në argumente të shumta. Kosova është ndërtuar në bazë të zgjedhjeve të lira, pra institucionet e Kosovës si të tilla dhe këto janë katër proceset e rëndësishme zgjedhore të cilat janë vlerësuar nga bashkësia ndërkombëtare apo monitoruesit ndërkombëtar si zgjedhjet më të mira të Evropës Juglindore dhe kjo flet shumë. Unë këtë e gjej dhe e them me bindje të plotë se është rezultat i një strukture politike të ndërtuar në Kosovë edhe në vitet e mëhershme. Posaçërisht në kohën kur ne kemi qenë nën okupim dhe që presidenti Rugova dhe një lëvizje e fuqishme që ka vepruar në këtë drejtim bashkë me gjithë faktorët e tjerë për të dëshmuar gatishmërinë e Kosovës në ecje dhe demokratike. Çështja e dytë është që ne kemi shanset e mira si Kosovë falë potencialeve të mëdha që ka Kosova në kuptimin e asaj që i ka dhuruar natyra apo Zoti, flas në këtë drejtim, begatitë minerale të paskajshme në krahasim me vendet e tjera të rajonit, nuk dua të hyj në basenin e Trepçës ose linjitit të pashtershëm të Kosovës dhe të fushave të tjera dhe të aspektit të një agroekonomie që mund të ecë shumë mirë. Problemi është se si të menaxhohet kjo pasuri e dhënë nga Zoti dhe resurset tona njerëzore që janë një pasuri e veçantë të hyjnë në një aktivizim të plot. Do të ketë probleme. Nuk e marrim se do të jetë gjithçka lehtë, nuk e marrim se Kosova me të parën do të hyjë në atë transformimin me shkop magjik me çështjen e statusit dhe të ecë me një lëvizje pa pengesa. Kanë pengesa edhe vendet e tjera, qoftë në procesin e zhvillimeve demokratike, qoftë në ato ekonomike. Unë s’gjej asnjëherë dhe e them këtë me plot gojën. Nuk është një vend, qoftë edhe demokracitë e avancuara, që i ka vënë pikë hulumtimit të mëtejshëm të ecjes demokratike të tyre. Gjithmonë bëhen modalitete dhe kërkime të reja për të gjetur një funksionim sa më efikas të institucioneve. Në këtë drejtim e kemi për borxh edhe ne vetë, d.m.th. të lëvizim dhe të kemi një profilizim normal të skenës politike apo të pluralizmit politik në Kosovë. Ka elemente të mira që janë plasuar tani, por do të ketë nevojë edhe në periudhën tjetër. E veçanta e vështirësive që mund të jetë në Kosovë, është pikërisht çështja e menaxhimit të atyre që thamë, të resurseve të pashtershme dhe të një ekonomie të rrënuar aktualisht. Ju e dini se çfarë ka ndodhur me luftën në Kosovë, rrënimi i potencialeve më të mëdha dhe si pasoj e këtyre rrënimeve që s’janë vetëm e luftës, por edhe të një periudhe të mëhershëm, Kosova sot e kësaj dite ka probleme. Pra si të tilla besojmë se këtë hapje të parë që mund të jetë me hyrjen në rrafshin e Kosovës së pavarur dhe të njohjes ndërkombëtare, ne do të arrijmë që megjithatë më shpejt të kapërcejmë vështirësitë e mëdha që kanë pasur edhe vendet e tjera të Evropës Juglindore, edhe në pjesën e tranzicionit. E them po ashtu me përgjegjësi se Kosova ka një shans të mirë që në këtë fazë të rrugëtimit të saj ka ndërtuar një infrastrukturë ligjore në bazë të investimit edhe ndërkombëtar në standardet ndërkombëtare. Prandaj nuk kemi nevojë të rikthehemi në korrigjimin e ligjeve të miratuara në parlament, për të arritur adaptimin e tyre me legjislacionin evropian dhe e dyta për një kohë sikur e theksuam edhe më herët, ne do të kemi edhe një pjesë të mekanizmave ndihmës ndërkombëtarë, të cilët do ta lehtësojnë këtë ecje të Kosovës për kohën që e quajmë edhe të tranzicionit politik dhe ekonomik apo të transformimit ekonomik të nevojshëm. Këtu shpeshherë edhe lidhi një thënie të kongresmenit Lantosh, e kam lënë në kujtesë të vazhdueshme, që e nxjerr një triangël interesant apo gërshet tri elemente se pa zhvillim ekonomik nuk ka demokraci, por pa pavarësi nuk ka as zhvillim ekonomik e as demokraci. Prandaj çështja e pavarësisë është kyçi themelor dhe hapja e perspektivave edhe zhvillimore dhe të stabilitetit të përgjithshëm.

“Bota sot”: Lidhja Demokratike e Kosovës ka filluar procesin e zgjedhjes së trashëgimtarit të ish-presidentit Rugova për postin kryetarit të kësaj partie. Si e vlerësoni nivelin e deritashëm të procesit zgjedhor?

Presidenti Sejdiu:
T’ju them të drejtën më me dëshirë në këtë temë nuk do të hyja për shkak të pozicionit që kam. Unë mendoj se është një proces i rëndësishëm që duhet të ndodhë në Lidhjen Demokratike të Kosovës dhe se LDK-ja ka një strukturë të qëndrueshme dhe mjaft kualitative se këtë proces do ta qojë me të mbarën e vet. Me rëndësi është që proceset zgjedhore të jenë një pjesë e rigjenerimit normal të strukturës dhe ecjes në hapat e rinj, apo përballjes me sfidat e reja që do të ketë LDK-ja si subjekti më i rëndësishëm politik në skenën politike kosovare dhe flas me potencialin që ka në rolin e pozitës në institucionet e Kosovës. Unë do të dëshiroja vërtet që e gjithë kjo të përshkohet me një garë fer, me një garë që është vërtet e dedikuar nga ai sfondi i politikës që ka Kosova e në këtë rast edhe LDK-ja.
“Bota sot”: Ju sidoqoftë e keni konsideruar këtë proces si proces normal brendapartiak dhe keni paralajmëruar se nuk do të bëni kurrfarë fushate...
Presidenti Sejdiu: Unë dëshiroj që t’i mbetem besnik vërtet asaj që i kam thënë se nuk do të marrë pjesë në fushatë dhe të jap elemente që kanë karakterin e një gare, apo rivaliteti politik. Për mua është shumë e rëndësishme që në rrugëtimin e mëtejshëm LDK-ja duhet të bëjë punë shumë për vetveten me profilizimin e saj ende si një parti politike moderne dhe grupacionin politik që ajo e aderon. Për mua është shumë e rëndësishme që projekti i saj politik të jetë i mbështetur në një vizion po kështu politik dhe të ndërtimit të strukturës së qëndrueshme të shtetit të Kosovës. Mendoj se kjo është ajo që na obligon veçanërisht në drejtim që LDK-ja të ushtrojë rolin e vetë pikërisht në projekte zhvillimore që kanë të bëjnë me të ardhmen e Kosovës dhe flas qoftë në aspektin e zhvillimit më të shpejt ekonomi, qoftë në atë të proceseve të integrimeve të Kosovës apo në atë të drejtpërdrejt të mbajtjes së një kohezioni miqësor të fuqishëm me perëndimin e veçanërisht me Shtetet e Bashkuara të Amerikës. Mendoj se ajo që presidenti Rugova ka lënë në trashëgimi për LDK-në do të shfrytëzohet në maksimalen e vet duke kujtuar vazhdimisht rolin e tij të madh në këto procese.

“Bota sot”: Ka pasur përpjekje për të ndërlidhur incidentet e fundit me procesin zgjedhor në LDK?

Presidenti Sejdiu:
Unë mendoj se përgjithësisht fushata apo ta quaj procesi zgjedhor është në një rrjedhë normale. Ka aty-këtu gjëra që nuk janë pjesë e ID-së së LDK-së dhe mendoj se nuk e kanë vendin në mjedisin e strukturave të saj dhe si të tilla mendoj se vetë anëtarësia do t’i ketë parasysh dhe do të heqë qafe çdo qasje e cila në një mënyrë apo mënyrën tjetër prish imazhin e përgjithshëm jo vetëm të procesit, por edhe të LDK-së.

“Bota sot”: Dr. Rugovës i qe bërë një presion i vazhdueshëm për t’iu përmbajtur kornizës kushtetuese dhe, rrjedhimisht, për të dhënë dorëheqje nga posti i kryetarit të LDK-së për shkak të postit të presidentit të vendit. Kjo natyrisht, për ju do të nënkuptohej vetëm pas përfundimit të procesit zgjedhor. Nëse ju zgjidheni kryetar i LDK-së, çfarë do të vendosni?

Presidenti Sejdiu:
Së pari është me rëndësi që procesi të shkojë mbarë si proces dhe kjo pjesë e konkurrencës politike brenda partisë të shkojë në një konkurrencë normale, konkurrencë kualiteti dhe konkurrencë e dinjitetshme në tërësinë e saj. Të shohim se si do të ndodhë me verdiktin e kuvendarëve të kuvendit të Lidhjes Demokratike të Kosovës dhe atëherë veprimet do të jenë natyrisht konform tyre. Unë besoj se është shumë me rëndësi që vërtet gjatë gjithë kësaj kohe të rrezatojmë një energji pozitive siç thuhet në fjalorin e përditshëm në mënyrë që të krijohet dhe të sforcohet struktura e përgjithshme edhe e mekanizmave veprues e LDK-së me gjithë strukturën e vet.

“Bota sot”: Z. Sejdiu, presidenti historik i Kosovës, dr. Ibrahim Rugova insistonte që projektin për shtetin e ardhshëm të Kosovës ta përmbyllte duke i identifikuar edhe shenjat shtetërore të tij, himnin, stemën dhe flamurin. Dihet tashmë se çfarëdo sovraniteti i nënkupton të gjitha këto elemente. A janë institucionet e Kosovës të përfshira mjaftueshëm në institucionalizimin e tyre?
Presidenti Sejdiu:
Është e natyrshme që Kosova duhet të ketë shenjat e veta dalluese si shtet i njohur ndërkombëtarisht, qoftë flamurin, qoftë himnin kombëtar, qoftë stemën dhe elementet e tjera të simbolikës shtetërore dhe të prezantimit në këtë rrafsh. Ju e dini se presidenti Rugova ka dhënë idetë e veta në flamurin e Dardanisë, pastaj himnin “Kur ka ra kushtrimi n’Kosovë” që janë dy zgjedhje jashtëzakonisht të qëlluara dhe të mira. Për ne është me rëndësi që të përcjellim proceset që zhvillohen në këtë fazë dhe të jepet iniciativa e drejtpërdrejt me propozim konkret që kjo materie të rregullohet me ligj dhe natyrisht idenë e dhënë më moti nga ana e presidentit (Rugova) dhe e pranuar edhe nga LDK-ja dhe shumë qytetarë të Kosovës të prezantohet si e tillë. Kjo nuk do të thotë se mbyllet porta e propozimeve të tjera që është krejt normale dhe natyrisht se Kuvendi i Kosovës do të jetë ai i cili do të rregullojë me vendimin e këtij këtë materie me ligj. Një aspekt i veçantë që është i përcjellë në gjithë pjesën e debateve do ta quaja joinstitucionale të deritashme është çështja e flamurit nacional. Mendoj se ai do të mbetët me peshën e vetë si i tillë sikurse mbetet tek gjithë shqiptarët që jetojnë në shtrirjen e tyre autoktone dhe natyrisht të ketë simboliken e një flamuri historik nacional jo dhe të flamurit shtetëror në këtë rast. Prandaj përmenda për ne mbetet që kjo pjesë e punës sa i përket shprehjes së identitetit të Kosovës si një entitet i veçantë ndërkombëtar apo si shtet i pavarur dhe sovran do të ketë elementet e veta prezantuese dhe këtë do ta bëjmë në afatin më të mirë të mundshëm.